Ο Κωνσταντίνος Κώτης, Αναπληρωτής Καθηγητής στο Τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου, ξεκίνησε τη συζήτηση τονίζοντας τον διεπιστημονικό προσανατολισμό του Τμήματος, ο οποίος εστιάζει στον συνδυασμό του πολιτισμού, της πληροφορικής και της επικοινωνίας. Βασικός στόχος του Τμήματος είναι η προαγωγή της έρευνας, η εξωστρέφεια μέσω συνεργασιών με εκπαιδευτικά ιδρύματα, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό, καθώς και η εκπαίδευση νέων επιστημόνων και επαγγελματιών μέσα σε ένα σύγχρονο, φοιτητοκεντρικό ακαδημαϊκό περιβάλλον.
Στη συνέχεια, ο κ. Κώτης αναφέρθηκε σε δύο κρίσιμα ερευνητικά έργα που αφορούν την κοινωνική δικαιοσύνη και τη μεροληψία λόγω φύλου. Παρουσίασε το ευρωπαϊκό έργο Fair Prisons, το οποίο συντονίζει το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και χρησιμοποιεί προηγμένους αλγορίθμους Τεχνητής Νοημοσύνης, γράφους γνώσης και νευρωνικά δίκτυα. Σκοπός του έργου είναι η βελτίωση της ακρίβειας και της επεξηγηματικότητας στις προβλέψεις υποτροπής παραβατικών, συνυπολογίζοντας το φύλο, ώστε να λαμβάνονται πιο δίκαιες και ισότιμες αποφάσεις από τα συστήματα ποινικής δικαιοσύνης. Παράλληλα, αναφέρθηκε στο εθνικό έργο Fair Legal, το οποίο αξιοποιεί την Τεχνητή Νοημοσύνη για τον εντοπισμό και την εξάλειψη της μεροληψίας λόγω φύλου (Gender Bias) σε νομικά και διοικητικά κείμενα. Τόνισε πως η μεροληψία του φύλου αποτελεί ένα σύγχρονο κοινωνικό ζήτημα, και η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο υποστήριξης των προσπαθειών της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και του εθνικού τομέα για τη χρήση μη σεξιστικής γλώσσας και την εξάλειψη των διακρίσεων.
Το κεντρικό μέρος της συζήτησης επικεντρώθηκε στον Ευφυή Ιστό (Semantic Web) ή αλλιώς τον Ιστό των Δεδομένων. Ο κ. Κώτης εξήγησε ότι, σε αντίθεση με τον παραδοσιακό ιστό που είναι κατανοητός μόνο από τους ανθρώπους, ο Ευφυής Ιστός επιτρέπει στις μηχανές, στους υπολογιστές, να επεξεργάζονται και να κατανοούν αυτόματα τις πληροφορίες. Αυτό επιτυγχάνεται μέσω της δομημένης περιγραφής των δεδομένων με τη χρήση μεταδεδομένων και συμφωνημένων λεξιλογίων, μετατρέποντας ουσιαστικά το διαδίκτυο σε μια μεγάλη ανοιχτή βάση δεδομένων. Ως παράδειγμα χρησιμότητας, ανέφερε την αυτόματη αξιοποίηση των δεδομένων μουσείων από ψηφιακές εφαρμογές, επιτρέποντας στους χρήστες να συγκρίνουν ωράρια ή να δημιουργούν χάρτες. Ο Ευφυής Ιστός εντάσσεται στο Web3, δίπλα στο Blockchain, και χαρακτηρίζεται από τη σημασιολογική δομή, την αυτόματη επεξεργασία και τη διαλειτουργικότητα μεταξύ διαφορετικών πηγών δεδομένων.
Στη συνέχεια, αναλύθηκε ο κλάδος της Μηχανικής Γνώσης (Knowledge Engineering), ο οποίος αποτελεί μέρος της Συμβολικής Τεχνητής Νοημοσύνης. Η Μηχανική Γνώσης ασχολείται με τη συλλογή, οργάνωση, αναπαράσταση και αυτόματη επεξεργασία της ανθρώπινης γνώσης μέσω υπολογιστικών συστημάτων. Στην καρδιά αυτής της μηχανικής βρίσκονται οι Οντολογίες, οι οποίες ορίζονται ως η τυπική περιγραφή εννοιών και των σχέσεων μεταξύ τους, λειτουργώντας ως ένα σύνολο κανόνων για τη σαφή περιγραφή οντοτήτων, όπως ο άνθρωπος και οι ασθένειές του. Με βάση τις οντολογίες, δημιουργούνται οι Γράφοι Γνώσης (Knowledge Graphs), δηλαδή μεγάλα δίκτυα συνδεδεμένων οντοτήτων (όπως ο Γράφος της Google και η DBPedia), οι οποίοι επιτρέπουν στους χρήστες να υποβάλλουν τυπικά και ακριβή ερωτήματα, ξεπερνώντας την ανάγκη για αναζήτηση με λέξεις-κλειδιά και λαμβάνοντας μία συγκεκριμένη απάντηση.
Στο ζήτημα του μέλλοντος της αναζήτησης, ο κ. Κώτης αναγνώρισε τη μετάβαση από την αναζήτηση στη Συνομιλία (Conversational AI), αλλά προέβλεψε ότι δεν θα υπάρξει πλήρης αντικατάσταση της παραδοσιακής αναζήτησης. Αντιθέτως, εκτίμησε ότι θα επικρατήσει ένα υβριδικό μοντέλο. Ειδικότερα, για γρήγορες και επιφανειακές πληροφορίες, θα χρησιμοποιείται η Συνομιλητική Τεχνητή Νοημοσύνη, ενώ για τη βαθιά έρευνα θα εξακολουθήσει να απαιτείται η εξέλιξη της παραδοσιακής αναζήτησης, καθώς προσφέρει τη δυνατότητα επαλήθευσης των πηγών και διαφάνεια. Επίσης, αναφέρθηκε στους Γνωσιακούς Συντρόφους, μοντέλα που κατανοούν την πρόθεση του χρήστη και μαθαίνουν από τις αλληλεπιδράσεις.
Ο καθηγητής επεσήμανε τα σοβαρά προβλήματα των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων (LLMs), όπως οι προκαταλήψεις που μεταφέρονται από τα δεδομένα εκπαίδευσης και οι παραισθήσεις (hallucinations), δηλαδή οι ανακριβείς ή ασυνεπείς απαντήσεις. Η λύση που προτείνει η επιστημονική κοινότητα είναι η Νευροσυμβολική Τεχνητή Νοημοσύνη (Neurosymbolic AI): ο συνδυασμός της Συμβολικής Τεχνητής Νοημοσύνης (οντολογίες και γράφοι γνώσης) με τα LLMs, προκειμένου να τους δοθεί δομημένη μνήμη, αυξάνοντας την ακρίβεια και μειώνοντας τις ανακρίβειες.
Τέλος, παρουσιάστηκε το έργο MemoBot στο Μουσείο Νίκος Καζαντζάκης, ως παράδειγμα χρήσης της τεχνολογίας στον Πολιτισμό. Το έργο αξιοποίησε τη Συνομιλητική και Παραγωγική Τεχνητή Νοημοσύνη (όπως voice cloning και lip-syncing) και Γράφους Γνώσης, δίνοντας στους επισκέπτες τη δυνατότητα να συνομιλήσουν με ένα avatar του συγγραφέα. Ο κ. Κώτης τόνισε ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη αποτελεί ένα υποστηρικτικό εργαλείο που βελτιώνει την εμπειρία του επισκέπτη, χωρίς να αντικαθιστά τον ρόλο των ανθρώπων. Συνολικά, χαρακτήρισε τη σημερινή Τέταρτη/Πέμπτη Βιομηχανική Επανάσταση ως μια τεράστια αλλαγή, εφάμιλλη της εμφάνισης του διαδικτύου, προβλέποντας τη μετεξέλιξη επαγγελματικών ρόλων. Κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το μέλλον πρέπει να εστιάζει στη συνεργασία «άνθρωπος με Τεχνητή Νοημοσύνη» (human with AI), διατηρώντας τις ανθρώπινες αξίες και δεξιότητες.
